Marignang Mantsa: Opinionadong Blog

Asisintian ko ron ang gravedad mintras agapaibaba ren ang aeroplano nga akeng ingsasakayan. Makaambeng makita ang manga maraintek nga manga balay ig manga establecimiento, manga bangka ig tangkalan, ang aplaya nga midio agakon nga, ‘Amos! Pagparigos ta ren sa limpiong dagat i ang Palawan.’

Kong sa sumatotal, 4 ka dagon ako rong adora sa banoang dia. Kaysan agabakasyon ako i tag isara ka bolan kada dagon. Dadi i na, darwa ka dagon den ang aglebas ang ori kong akita ang akeng banoang ingkolayan. Marake kanaten maboay den da nga ara i’babalik sa Palawan, mi balay den sa ibang banoa. Kaysan ngani mi manga tao’ pa nga agkaralipatan den ang logar nga dia.

Touchdown!  Malipayeng Pagbalik sa Siodad i ang Puerto Princesa! Ingbagat ako ang matitinlong manga solo’ sa manga pono sa Avenida i ang Rizal. Naagian amen ang matendeg pa lamang nga SM. Marake ren mandang tao’. Mi rush-hour den ngani. Matinlo, maambeng, masanag. Apang sa manga iskinita ang banoang dia, agapanago ang marirignang mantsa i ang ateng sociedad.  Sa manga posod aga-istar ang marimong boring. Sa manga kageban aga-olagolag ang manga ayep nga madadalit ig agapamatay. Katabid manda i ang progreso ang golo.

Cincuenta kilómetros alin sa centro ang ciudad, doto akeng balay. Ang highschool ako pa agboat kami i’ cencus kong moro ron karake ang population i ang ameng barangay. Sa ameng census mi 5.000 ka tao’ ang agairistar sa ameng barangay. Sa ameng barangay kanodaya, tanang pamilya agakarakilalaan. Moro i’ na, maite ra lamang ameng barangay. Matinlo ig maambeng akeng pagkolay sa barangay nga dia. Paghighschool ko doto ako ron ag-adal sa loyong barangay ay doto ang pinakamarapit nga highschool. Ang ag-colegio ako ron sa Manila ren. Marake reng nagkandainabo sakeng barrio sa manga timpong agaadal ako sa Manila. Mi matinlo, mi ingpapatendeg deng manga resort. Agrake ren da ang manga dayo. Mi maririmo ra. Maririmong bagay nga agpa-oman sa akeng pag-sarig sa manga tao sakeng barriong dia.

Indi ko ron maintindian ang akeng barrio, agbago tana ren. Ang akeng manga tangay kono sa lansangan den, aga aradal o aga-obra doto. Marake pa ra ang aga Kuruyonon sa manga gorang-gorang. Sa manga bataen, ang andang limeg ‘shokoy’- Tagalog nga puntong Cuyonon, Cagayanen, o Tagbanua.

Sa akeng pagpakig-ampang sa manga gorang-gorang nga aga-atid andang manga bata sa escuela, nabaritaan ko ang manga bagay-bagay nga makabebereng kong para kanaken.

Sa ameng barrio gali’ na, uso ron ang teregbasan. Sa loyong barrio, dagon 2014 mi abaritan akong teregbasan nga darwa ang patay sa saka gabi lamang. Dading dagon, Holio pa lamang darwa ra sa ameng barrio ang patay da. Ingpanigbas da. Ara’ ko dia akarababati kanodaya. Para kanaken, maski moro pa’ rimo ang ogali ang saka tao’ ara kaw i kadapatan (derecho o rights) nga magpatay i tao’. Kon ngani ang Pangkalibotaneng Declaración i’ang  Kadapatang Pantao’ (Universal Declaration of Human Rights), ‘Ang tanang tao ingbata nga beken i’ oripen ig karamped i’ dignidad ig manga katadlengan. Ingkaloyan sanda i’lebang akaelam agpasonaid; pagirisipen nga akakapainoino i’ ang maayad ig ang beken; pagseleng sa masigkatao nga marabogtitinai.’ Ara tao nga labaw sa anang masigkatao ni tao nga mi kadapatan nga patayen anang masigkato.

Sa ameng barrio gali’ na, mi ingpipili ang magarisibi ang servicio i ang City Government. Kong sino ang agboto ki koan, sanda lamang ang magarisibi i ang manga programa i ang anang administración. Napopongawan ako nga makabati ang manga cuento nga maski kono ang manga disabled person ig manga malam deng elderly ingpamelan nanda i allowances tenged lamang sa andang ingboto datong elección. Ang manga gorang-gorang i ang manga estudiante sa High School ig elementary ingpapaboat pa i solat nga sanda kono pobri ig dapat itabid sa tatawan i’ allowance. Para kanaken, ang kwarta nga ingtataw ang administración ay ara agalin sa andang manga bolsa. Dan kwarta i ang gobierno. Dan den ang bois nga ateng ingbabayadan sa gobierno. Ang servicio i ang gobierno  ay para sa tanan. Para sa kada isara mi’sara kanaten. Indi dan para lang sa manga agboto sa saka particular nga político. Manga Ipokrito ang manga taong tola’dan. IPOKRITO KAMO! Ayamo ing-aambo nindo ang kwarta nga beken kanindo? O ayamo papalesedan nindo ang tao nga mabel ang kwarta nga ag-alin sa gobierno ig beken da sa indong sadiling manga bolsa? Ayamo agapangdaeg-daeg kamo? Ayamo tola’dan kamo? Indi kamo ra maimong manga mapinalabilabien. Ara kalalabeten ang andang decisión sa elección, sa kong anono ang andang maririsibing servicio alin sa gobierno i ang ciudad i ang Puerto Princesa. Napopongawan akong isipen nga maski gali digi sa ateng ciudad agarake ren da ang manga trapo (o manga traditional politicians). Maboay den adora ang akeng sarig sa gobierno. Piro ako agalaem pa ra nga kaloy’ sa Dios mi manga tao ra nga magapadalagan da ang ateng gobierno paagi sa Katadlengan ig mi Kaadlek sa Gino, mi kaloy ig ara agapinalabilabi, leban ig mi limpiong tagiposon.

Ang akeng banoang ingtatawag nga, ‘Ciudad sa Kageban.’ Maabot ang timpo nga ang manga ayep nga talonanen maiimong manga tao den. Manga tao nga ogali’ ang magkal, kong magpamatay midio manga tigre, kong mag-orogiaw midio león, kong magdaralagan midio manga caballo– agadaralagan nga ara’ patibereng, indi maelam kong sadin magapakon ni kong sadin sanda agalin. Akikita ko ang banoang dia nga poponoen i marirignang manga bagay nga midio sa Maynila- druga, prostitución, criminalidad, ig iba pa. Matatabo dang tanan kong indi aambligan i ang lehitimong manga taga-Palawan ang ateng manga pagorogalien, pinanidan, ang ateng manga kageban, ang mang pono, ang dagat, ang limpiong logta nga ateng ingpalangga, kong sadin kita agkorolay.

Indi ta togotan ang mantsa nga magapaboring sa ateng manga lambong. Indi ta ipabakal ateng maga kadapatan. Magpangaboi kita sa katadlengan ig sa ispirito i’ pagbinogtitinayan ig pagberegkesan.

Kaloy’an kamong tanan i ang Ginong Makagagaem.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s