Ang Gamot i ang Bisara nga ‘Paskwa’

Makon sanda sa Filipinas kono ang pinakamalabeg nga silibrasión i paskwa sa bilog nga kalibotán. Pagseled pa lamang i –ber months mababati mo ron ang manga tao nga agabogno i ‘Merry Christmas’ sa isara mi isara. Maloa lamang ang dikorasión pagkatapos i ang Pista Minatay. Patay-sindi ang manga Christmas Light nga agapademdem kanaten i ang mabitong langit datong ingbata ang Bata ang Dios. Magaroloa ra ang manga parol nga ingsasabit sa manga balay. Sarisari ang korti. Sarisari ang kolor. Magaroloa ra ang manga aga pangaroling. Angkasabor ingan pamatian ang ‘O Señor Tagbalay’ i ang tambora. Maliligong manga kansion dengan sa maramig nga eyep i ang angin. Manga magbaratang agabaragat-bagat. Aga-arakesan ang manga magpapamilya, ingtatangtang ang kaidlaw nga dara i ang maboay nga palangan sa ingpapalanggang banoa. Maambeng manda ang paskwa sa ateng banwa. Masanag. Makolor. Ang mismong bisarang dia ay agadara i makalilipay nga paramatian.  ¿Apang ayamo kabay PASKWA ang ateng tawag sa Christmas? Ang pirmi nateng nababati ay pasko, bago sa ateng pamati ang paskwa.

Ang paskwa ay ag-alin sa bisarang Kastila nga Pascua. Ang Pascua ay ag-alin sa saka bisara sa Lingoahing Arameo nga פסחא (paskha) nga ag-alin da sa Lingoahing Malam nga Hebreo nga פסח (pesakh). Ang maliag i kon i ang darwang bisara ay Passover o Paglakat, poidi rang ilagted bilang triboto o bois. Ang Pista i ang Paglakat ay pistang Judeo nga pagdemdem sa paglebas lamang i ang kamatayen sa tanang pamalay-balay i ang manga Israeli datong sanda doto pa sa Egipto. Sigon sa ordin i ang Gino, kada dagon ingsisilibra nanda ang Pista i ang Paglakat. Agapatay sanda i kardiro nga lelegeben, agakaraen sanda i manga tinapay nga ara i’ libadora, ig kagapil ang mapapait nga daon. Sa manga Kristiano, ang kordirong ingpatay sa Pista i ang Paglakat maman si Cristo Jesús. Animan sa mabael nga parti i ang América Latina nga agarilimeg i Español, ang maliag ikon i ang Pascua ay ang Pista i ang Pagkabanaw i Kristo (Easter). Apang, ang Español sa España ang maliag ikon i pascua ay maski anonong mababael nga Pistang Cristianó tolad ang Pascua de Resurrección (Pista i ang Pagkabanaw), Pascua de Navidad (Pista i ang Pagkabata), Pascua Florida (Tiempo i ang Semana Santa), ig iba pa. Animan sa España, poira pa ang pagborognong ¡Feliz Navidad! agabogno sanda ra i ¡Felices Pascuas! (Malipayeng Paskwa). Tenged den da sa boay i ang manga Kastila sa Cuyo, ing-akes aten den ang andang koltora ig bisara. Parti dia i ang irinsyang Español i ang manga Cuyonon.

Sa loyong banda, ang parol ay alin ra sa Bisarang Kastilâ nga farol nga maliag ikon ay ‘lampara o solo.’ Ang parol ay simbolo i ang biton nga aggia sa manga lalaking maelam (ara agkon ang Biblia nga sanda adì, beken da padì, beken tatlo, o apat. Makon ang Biblia sanda kono mang

00-00.jpg
Paskwa: Ingbata ren ang Manonobos

a Maelam nga manga Lalaki). Ang Misa de Gallo ay Español da. Gallo tenged sa ang simbang dia ay kada kasasanagen dengan sa pagtorok i ang manok. Animan, iba ang Misa de Gallo sa Simbang Gabi. Ang iba pang madangmit makita kada paskwa ay ing-introduce da kanaten i ang manga Kastila, tolad ang Queso de Bola ig hamón.

Makokon naten nga mabaskeg ingan ang influencia i ang manga Español sa manga Cuyonon. Ang manga Tagalog, Bisaya, Waray, Pangasinense, Pampangeño, ig iba pa ang pira sa manga agagamit i pasko. Ang pagbaylo i ang Pascua pakon sa pasko ay klasi i ang pagbarailoong linggwistikal. Agmantinir sa paggamit i Paskwa (pascua o paskua) ang manga Cuyonon, Ilonggo, Ilocano, Ibanag, ig iba pang lingoahi.

Ang Paskwa ay silibrasion i ang ateng kalibrian sa silot nga takes kanaten paagi sa pagkabata i Kristo Hesús. Ang Paskwa ay silibrasion da i ang manggaden ingan nateng koltora. Agapabaked i ateng paggeregman.

Dading paskwa andan, magkorokobo sa’teng manga pamalaybalay ang kalipay. Magdabadaba ang gegma sa sa’teng manga tagiposon. Magrabong ang kaayadan sa’teng manga pagpangaraboien. Ig magraramatak ang grasya sa’teng manga kaboi.

Malipayeng Paskwa! Mayad, Maambeng, ig Maprosperong Bagong Dagon!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s